
Unity'de Custom Editor ile Inspector Özelleştirme (Undo ve Çoklu Seçim Destekli)
Unity ile proje geliştirirken zamanımızın büyük bir kısmı Inspector penceresinde geçer. Bileşenlerin parametrelerini ayarlar, değerleri test eder ve nesnelerin durumunu buradan kontrol ederiz. Ancak proje büyüdükçe standart Inspector yetersiz kalmaya başlar: uzayıp giden değişken listeleri, ne işe yaradığı belli olmayan sayısal alanlar ve küçük bir şeyi denemek için sürekli oyunu başlatma zorunluluğu geliştirme sürecini ciddi şekilde yavaşlatır. İşte bu noktada Custom Editor yazımı devreye giriyor.
Kendi Inspector arayüzünüzü tasarlamak sadece görsel bir lüks değil; projedeki hata payını azaltan ve ekibinizin hızını katlayan bir yatırımdır. Bu yazıda UnityEditor kütüphanesini kullanarak işlevsel, Undo destekli ve çoklu seçimle çalışan bir Inspector'ı adım adım oluşturacağız.
Custom Editor Nedir ve Neden Kullanmalısınız?
Unity varsayılan olarak bir script'teki public veya [SerializeField] ile işaretlenmiş alanları Inspector'da yukarıdan aşağıya düz bir liste halinde sıralar. Oysa siz ya da ekibinizdeki bir seviye tasarımcısı (level designer) o bileşenle çalışırken yalnızca ilgili değişkenleri görmek, hatalı bir girişte uyarı almak veya tek tıkla bir test senaryosu tetiklemek isteyebilir.
Custom Editor kullanarak:
• İlgisiz değişkenleri gizleyebilir veya bir koşula bağlı olarak gösterebilirsiniz.
• Inspector'a butonlar ekleyerek oyun çalışmıyorken (Edit Mode) bile fonksiyon çalıştırabilirsiniz.
• Hatalı veri girişlerini önlemek için uyarı kutuları (HelpBox) ekleyebilirsiniz.
• Karmaşık verileri kutular, kaydırıcılar (slider) ve gruplarla düzenli bir hale getirebilirsiniz.
Hazırlık: Editor Klasörü ve Hedef Script
Bir Custom Editor için iki script gerekir: oyun nesnesine ekleyeceğimiz ana bileşen (target script) ve bu bileşenin Inspector'ını çizecek Editor script'i. UnityEditor kullanan her script'i projenin herhangi bir yerindeki Editor isimli bir klasöre koymalısınız; aksi takdirde build alırken derleme hatası alırsınız.
Örneğimizde bir düşman üretim sistemi (EnemySpawner) yapacağız. Sadece log yazan metotlar yerine gerçekten düşman üreten, ürettiklerini takip eden ve temizleyen bir versiyon yazalım:
using System.Collections;
using System.Collections.Generic;
using UnityEngine;
public class EnemySpawner : MonoBehaviour
{
public enum SpawnType { Basic, Boss, Wave }
public SpawnType spawnType;
public GameObject enemyPrefab;
[Min(1)] public int spawnCount = 5;
[Min(0.05f)] public float spawnInterval = 1.0f;
public bool useRandomOffset;
public float offsetRange = 2.0f;
// Üretilen düşmanları takip ediyoruz; Inspector'da görünmesine gerek yok
[SerializeField, HideInInspector]
private List<GameObject> spawnedEnemies = new List<GameObject>();
public int SpawnedCount => spawnedEnemies.Count;
public List<GameObject> SpawnImmediate()
{
var created = new List<GameObject>();
if (enemyPrefab == null)
{
Debug.LogWarning("EnemySpawner: Düşman prefab'ı atanmamış.", this);
return created;
}
// Boss tipinde tek bir düşman üretilir
int count = spawnType == SpawnType.Boss ? 1 : spawnCount;
for (int i = 0; i < count; i++)
created.Add(SpawnOne());
return created;
}
public void StartWave()
{
// Coroutine'ler sadece Play Mode'da çalışır
if (!Application.isPlaying || enemyPrefab == null) return;
StopAllCoroutines();
StartCoroutine(WaveRoutine());
}
private IEnumerator WaveRoutine()
{
var wait = new WaitForSeconds(spawnInterval);
for (int i = 0; i < spawnCount; i++)
{
SpawnOne();
yield return wait;
}
}
private GameObject SpawnOne()
{
Vector3 pos = transform.position;
if (useRandomOffset)
{
Vector2 r = Random.insideUnitCircle * offsetRange;
pos += new Vector3(r.x, 0f, r.y);
}
GameObject enemy = Instantiate(enemyPrefab, pos, Quaternion.identity);
spawnedEnemies.Add(enemy);
return enemy;
}
public void ClearSpawnedEnemies()
{
StopAllCoroutines();
for (int i = spawnedEnemies.Count - 1; i >= 0; i--)
{
GameObject enemy = spawnedEnemies[i];
if (enemy == null) continue; // Elle silinmiş olabilir
if (Application.isPlaying) Destroy(enemy);
else DestroyImmediate(enemy); // Edit Mode'da Destroy çalışmaz
}
spawnedEnemies.Clear();
}
}
Burada dikkat edilmesi gereken iki detay var: Edit Mode'da Destroy çalışmadığı için DestroyImmediate kullanıyoruz ve liste elle silinmiş nesneler yüzünden null eleman içerebileceği için döngüde null kontrolü yapıyoruz. Sık üretip sildiğiniz düşmanlar için oyun içinde Instantiate/Destroy yerine havuz kullanmak isterseniz Object Pooling yazısına göz atabilirsiniz.
İlk Custom Inspector: Hızlı Ama Kusurlu Yöntem
Editor klasörünün içine EnemySpawnerEditor adında bir script oluşturalım. İlk denemede target üzerinden değişkenlere doğrudan erişeceğiz:
using UnityEngine;
using UnityEditor;
[CustomEditor(typeof(EnemySpawner))]
public class EnemySpawnerEditor : Editor
{
public override void OnInspectorGUI()
{
EnemySpawner spawner = (EnemySpawner)target;
EditorGUILayout.LabelField("Düşman Üretim Ayarları", EditorStyles.boldLabel);
spawner.spawnType = (EnemySpawner.SpawnType)EditorGUILayout.EnumPopup("Üretim Tipi", spawner.spawnType);
spawner.enemyPrefab = (GameObject)EditorGUILayout.ObjectField("Düşman Prefab", spawner.enemyPrefab, typeof(GameObject), false);
// Koşullu uyarı
if (spawner.enemyPrefab == null)
EditorGUILayout.HelpBox("Lütfen bir Düşman Prefab'ı atayın! Aksi takdirde sistem çalışmaz.", MessageType.Error);
spawner.spawnCount = EditorGUILayout.IntSlider("Üretim Adedi", spawner.spawnCount, 1, 50);
if (spawner.spawnType == EnemySpawner.SpawnType.Wave)
spawner.spawnInterval = EditorGUILayout.FloatField("Dalga Aralığı (sn)", spawner.spawnInterval);
spawner.useRandomOffset = EditorGUILayout.Toggle("Rastgele Konum Kullan", spawner.useRandomOffset);
if (spawner.useRandomOffset)
spawner.offsetRange = EditorGUILayout.Slider("Ofset Menzili", spawner.offsetRange, 0.5f, 10.0f);
EditorGUILayout.Space(10);
if (GUILayout.Button("Anında Düşman Üret", GUILayout.Height(30)))
spawner.SpawnImmediate();
}
}
Bu kodu kaydedip EnemySpawner bileşenine sahip bir nesne seçtiğinizde, düz liste yerine kendi kurguladığınız paneli görürsünüz. Ancak bu yöntemin ciddi sorunları var: Ctrl+Z ile geri alma çalışmaz, değişiklikler sahneyi "kaydedilmemiş" olarak işaretlemeyebilir ve prefab override'ları düzgün kaydedilmez. Ayrıca birden fazla nesne seçtiğinizde Inspector "Multi-object editing not supported" uyarısı verir. Bir sonraki adımda bu dosyanın içeriğini tamamen değiştireceğiz; aynı tip için iki ayrı CustomEditor tanımlarsanız Unity yalnızca birini kullanır.
Doğru Yöntem: SerializedProperty ile Undo ve Prefab Desteği
Unity'nin kendi serileştirme sisteminden faydalanmak için SerializedProperty kullanmalıyız. Bu yaklaşımda değerleri doğrudan nesneye yazmak yerine Unity'nin serileştirilmiş kopyası üzerinden düzenleriz; Undo/Redo, dirty işaretleme, prefab override ve çoklu seçim desteği kendiliğinden gelir.
using UnityEngine;
using UnityEditor;
[CustomEditor(typeof(EnemySpawner))]
[CanEditMultipleObjects] // Birden fazla nesne seçildiğinde de çalışır
public class EnemySpawnerEditor : Editor
{
SerializedProperty spawnType;
SerializedProperty enemyPrefab;
SerializedProperty spawnCount;
SerializedProperty spawnInterval;
SerializedProperty useRandomOffset;
SerializedProperty offsetRange;
private void OnEnable()
{
// nameof sayesinde değişken adı değişirse derleme hatası alırız
spawnType = serializedObject.FindProperty(nameof(EnemySpawner.spawnType));
enemyPrefab = serializedObject.FindProperty(nameof(EnemySpawner.enemyPrefab));
spawnCount = serializedObject.FindProperty(nameof(EnemySpawner.spawnCount));
spawnInterval = serializedObject.FindProperty(nameof(EnemySpawner.spawnInterval));
useRandomOffset = serializedObject.FindProperty(nameof(EnemySpawner.useRandomOffset));
offsetRange = serializedObject.FindProperty(nameof(EnemySpawner.offsetRange));
}
public override void OnInspectorGUI()
{
// Güncel verileri serileştirilmiş nesneye çekiyoruz
serializedObject.Update();
EditorGUILayout.LabelField("Düşman Üretim Paneli", EditorStyles.boldLabel);
EditorGUILayout.PropertyField(spawnType, new GUIContent("Üretim Türü"));
EditorGUILayout.PropertyField(enemyPrefab, new GUIContent("Düşman Prefab'ı"));
// Çoklu seçimde değerler farklıysa uyarı göstermiyoruz
if (!enemyPrefab.hasMultipleDifferentValues && enemyPrefab.objectReferenceValue == null)
EditorGUILayout.HelpBox("Düşman Prefab alanı boş bırakılamaz!", MessageType.Warning);
var type = (EnemySpawner.SpawnType)spawnType.enumValueIndex;
bool mixedType = spawnType.hasMultipleDifferentValues;
// Boss tek düşman ürettiği için adet alanını gizliyoruz
if (mixedType || type != EnemySpawner.SpawnType.Boss)
EditorGUILayout.IntSlider(spawnCount, 1, 100, new GUIContent("Toplam Adet"));
if (mixedType || type == EnemySpawner.SpawnType.Wave)
{
EditorGUI.indentLevel++;
EditorGUILayout.PropertyField(spawnInterval, new GUIContent("Dalga Aralığı (sn)"));
EditorGUI.indentLevel--;
}
EditorGUILayout.PropertyField(useRandomOffset, new GUIContent("Rastgele Sapma"));
if (useRandomOffset.hasMultipleDifferentValues || useRandomOffset.boolValue)
{
EditorGUI.indentLevel++;
EditorGUILayout.Slider(offsetRange, 0.5f, 10f, new GUIContent("Sapma Yarıçapı"));
EditorGUI.indentLevel--;
}
// Değişiklikleri uygula; Undo kaydı burada otomatik oluşur
serializedObject.ApplyModifiedProperties();
// Butonlar, değişiklikler uygulandıktan SONRA çizilir
DrawActionButtons();
}
}
Bu yapının kalbi, çizime serializedObject.Update() ile başlamak ve en sonda serializedObject.ApplyModifiedProperties() çağırmaktır. Aradaki tüm değişiklikler Unity'nin Undo havuzuna kaydedilir. Butonları ApplyModifiedProperties() sonrasına koymamızın sebebi de şu: aynı karede değiştirdiğiniz bir değer (örneğin adet) henüz nesneye yazılmadan butona basılırsa, metot eski değerle çalışır.
Şimdi aynı sınıfa buton alanını ekleyelim. Çoklu seçimi desteklemek için target yerine targets dizisini dolaşıyoruz ve sahnede oluşan nesneleri Undo sistemine kaydediyoruz:
private void DrawActionButtons()
{
EditorGUILayout.Space();
EditorGUILayout.BeginVertical("box");
EditorGUILayout.LabelField("Hızlı İşlemler", EditorStyles.miniBoldLabel);
if (targets.Length == 1)
EditorGUILayout.LabelField("Sahnedeki düşman", ((EnemySpawner)target).SpawnedCount.ToString());
EditorGUILayout.BeginHorizontal();
if (GUILayout.Button("Anında Üret", GUILayout.Height(28)))
{
foreach (Object t in targets)
{
var spawner = (EnemySpawner)t;
Undo.RecordObject(spawner, "Düşman Üret"); // Liste değişikliği için
foreach (GameObject enemy in spawner.SpawnImmediate())
Undo.RegisterCreatedObjectUndo(enemy, "Düşman Üret"); // Ctrl+Z ile silinebilsin
}
}
if (GUILayout.Button("Tümünü Temizle", GUILayout.Height(28)))
{
foreach (Object t in targets)
((EnemySpawner)t).ClearSpawnedEnemies();
}
EditorGUILayout.EndHorizontal();
// Dalga coroutine kullandığı için sadece Play Mode'da aktif
using (new EditorGUI.DisabledScope(!Application.isPlaying))
{
if (GUILayout.Button("Dalgayı Başlat (Play Mode)"))
{
foreach (Object t in targets)
((EnemySpawner)t).StartWave();
}
}
EditorGUILayout.EndVertical();
}
Artık Edit Mode'da "Anında Üret" butonuna bastığınızda düşmanlar sahneye yerleşir ve Ctrl+Z ile tek hamlede geri alınabilir. Undo.RecordObject nesneyi otomatik olarak dirty işaretlediği için ayrıca EditorUtility.SetDirty çağırmanız gerekmez. "Tümünü Temizle" işlemi DestroyImmediate kullandığı için geri alınamaz; bunu da geri alınabilir yapmak isterseniz Edit Mode'da Undo.DestroyObjectImmediate kullanabilirsiniz. Dalga butonu ise EditorGUI.DisabledScope sayesinde oyun çalışmıyorken pasif görünür.
Arayüzü Düzenlemek: Layout Araçları
Inspector'ın okunabilirliğini artırmak için Unity'nin düzen araçlarından faydalanabilirsiniz:
• EditorGUILayout.BeginHorizontal() / EndHorizontal(): Elemanları yan yana dizer.
• EditorGUILayout.BeginVertical("box") / EndVertical(): Elemanları çerçeveli bir kutu içine alır.
• EditorGUI.indentLevel: Girinti seviyesini artırarak hiyerarşik bir görünüm sağlar. Artırdığınız değeri mutlaka geri azaltın.
• EditorGUI.DisabledScope: Bir grubu pasif hale getirir. GUI.enabled değerini elle değiştirip geri almayı unutmaktan daha güvenlidir.
• GUILayout.Width() / Height() / MaxWidth(): Butonların ve alanların boyutunu sınırlar.
EditorGUI ile EditorGUILayout arasındaki farkı da bilmekte fayda var: EditorGUI her elemanın konumunu bir Rect ile elle vermenizi ister, EditorGUILayout ise elemanları otomatik olarak alt alta dizer. Özel bir konumlandırma yapmıyorsanız (ör. PropertyDrawer yazmıyorsanız) EditorGUILayout tercih edin.
Her Zaman Custom Editor Gerekmez: Attribute'lar
Amacınız tüm Inspector'ı baştan yazmak değil de küçük düzenlemeler yapmaksa, Unity'nin hazır attribute'ları doğrudan oyun kodunda iş görür:
• [Header("Başlık")]: Değişkenleri gruplamak için başlık ekler.
• [Space(10)]: Değişkenler arasına dikey boşluk ekler.
• [Range(min, max)]: Sayısal değeri bir slider'a dönüştürür.
• [Min(0)]: Değerin belirli bir sınırın altına inmesini engeller.
• [Tooltip("Açıklama")]: Fareyle üzerine gelindiğinde ipucu gösterir.
• [TextArea(3, 5)]: Metin alanını çok satırlı bir kutuya dönüştürür.
Bu attribute'lar koşula göre alan gizlemenize veya buton eklemenize izin vermez. Sadece belirli bir veri tipinin (ör. kendi struct'ınızın) her yerde nasıl çizileceğini değiştirmek istiyorsanız PropertyDrawer, bileşenin tamamına özel mantık gerekiyorsa CustomEditor doğru araçtır. Özellikle diyalog veya envanter gibi ScriptableObject tabanlı sistemlerde, veri dosyaları için yazılan küçük bir Custom Editor içerik girişini ciddi şekilde hızlandırır.
Sık Yapılan Hatalar
1. Update/Apply çiftini unutmak: serializedObject.Update() olmadan başka bir yerden yapılan değişiklikler Inspector'a yansımaz; ApplyModifiedProperties() olmadan ise yaptığınız değişiklikler kaybolur.
2. FindProperty'ye yanlış isim vermek: Değişken adını yanlış yazarsanız FindProperty sessizce null döner ve PropertyField hata fırlatır. Bu yüzden örnekte nameof kullandık. private alanlar için [SerializeField] eklemeyi unutmayın; serileştirilmeyen bir alan bulunamaz.
3. target üzerinden değiştirip Undo kaydetmemek: Doğrudan nesneye yazmanız gerekiyorsa değişiklikten hemen önce Undo.RecordObject çağırın.
4. Editor kodunu runtime script'e koymak: UnityEditor kullanan kodlar ya Editor klasöründe ya da #if UNITY_EDITOR blokları içinde olmalıdır; aksi halde build alınamaz.
5. İndent ve disabled durumunu geri almamak: indentLevel++ sonrası -- yapılmazsa ya da GUI.enabled false bırakılırsa, altta kalan tüm Inspector bozuk görünür.
Performans Notları
OnInspectorGUI her etkileşimde, bazen saniyede onlarca kez çağrılır. Bu yüzden FindProperty çağrılarını örnekteki gibi OnEnable içinde bir kez yapın, OnInspectorGUI içinde FindObjectsOfType veya AssetDatabase sorgusu gibi ağır işlemlerden kaçının. Inspector'da sürekli değişen bir değer (ör. bir zamanlayıcı) göstermeniz gerekiyorsa Repaint() ile yenileme yapabilirsiniz, ancak bunu her karede gereksiz yere çağırmak Editor'ü yavaşlatır; sadece Play Mode'da ve gerektiğinde kullanın.
Custom Editor yazmak başlangıçta biraz ekstra kod gerektirse de uzun vadede size ve ekibinize yüzlerce saat kazandırır. Bir sonraki bileşeninizi yazarken kendinize şu soruyu sorun: "Bu Inspector'ı nasıl daha kullanışlı hale getirebilirim?" Cevabı bulduğunuzda kodlamaya başlayın.
— Mert Kıyak
